Spurt og svarað um dagvinnu

Almennt um betri vinnutíma í dagvinnu

Stytting vinnutíma í dagvinnu verður útfærð á hverri stofnun fyrir sig. Útfærslan getur því verið með mismunandi hætti og ræðst af því hvað hentar stofnun og starfsmönnum best. Því er mikilvægt að skoða vandlega alla þætti starfseminnar, verklag og vinnuferla, og til að leiða þá vinnu verður skipaður sérstakur vinnutímahópur á hverri stofnun. Starfsmenn velja sína fulltrúa í hópinn en auk þess verður hann skipaður fulltrúum sem forstöðumaður velur. Vinnutímahópar munu hafa aðgang að fræðsluefni um hvernig best er að haga þessari vinnu auk upplýsinga um leiðir til að auka skilvirkni og framleiðni svo hægt verði að stytta viðveru starfsmanna. Vinnutímahópur á hverjum vinnustað boðar síðan til umbótasamtals þar sem starfsmenn og stjórnendur ræða sameiginlega hvaða vinnutímafyrirkomulag henti best. Í kjölfarið leggur vinnutímahópurinn fram tillögu sem starfsmenn greiða atkvæði um.

Gert er ráð fyrir að niðurstaða umbótasamtals og þar með skipulags vinnutíma á stofnun liggi fyrir 1. október 2020 og að nýtt fyrirkomulag taki gildi eigi síðar en 1. janúar 2021.

Starfsemi einstakra deilda/sviða innan sömu stofnunar getur verið ólík og því er ekki sjálfgefið að sama vinnutímafyrirkomulag henti öllum. Í einhverjum tilvikum gæti dagleg stytting vinnutíma hentað sumum deildum á meðan vikuleg stytting kæmi betur út á öðrum. Útfærslan getur því verið með mismunandi hætti en þó er ekki gert ráð fyrir því að hún verði einstaklingsbundin. Þá gæti niðurstaða umbótasamtalsins líka orðið sú að það fyrirkomulag sem þegar er í gildi henti best.

Eitt helsta markmiðið með betri vinnutíma er að auðvelda starfsfólki samþættingu vinnu og einkalífs. Aukin yfirvinna gengur í berhögg við það markmið. Laun starfsmanna eiga ekki að lækka við styttingu vinnutíma en að sama skapi er ein helsta forsenda styttingarinnar að hún verði ekki til þess að auka útgjöld ríkisins. Þess vegna er umbótasamtalið nauðsynlegt því styttingin þarf að fela í sér gagnkvæman ávinning fyrir stofnanir og starfsfólk.

Starfsfólk í hlutastarfi á rétt á styttri vinnutíma í sama hlutfalli og starfshlutfall þeirra er. Starfsmaður í 50% starfi sem vinnur á vinnustað þar sem samþykkt hefur verið að stytta vinnutímann um 13 mínútur á dag á rétt á 6,5 mínútna styttingu á dag.
Nei, ekki er gert ráð fyrir því í dagvinnunni, enda á breytingin ekki að leiða til kostnaðarauka fyrir stofnanir.
Nei, breytingar á skipulagi vinnutíma eiga hvorki að leiða til lækkunar eða hækkunar á launum starfsfólks. Hins vegar kann að vera að skoða þurfi samsetningu launa með hliðsjón af yfirvinnu 1 og 2 og öðrum launum. Styttri vinnuvika á ekki að leiða til aukinnar yfirvinnu, enda ekki gert ráð fyrir auknum launakostnaði stofnana.
Skoða þarf þennan hóp starfsmanna sem er með vinnufyrirkomulagið dagvinnumenn á vöktum sérstaklega í greiningarvinnunni við undirbúning innleiðingar á betri vinnutíma. Í grunninn eru dagvinnumenn á vöktum dagvinnumenn en niðurstaða greiningar á starfsemi kann að leiða til þess að þessir starfsmenn ættu fremur að vera skráðir vaktavinnumenn. Það fer m.a. eftir fjölda stunda sem unnar eru utan dagvinnumarka hjá hverjum og einum.

Áður en ráðist er í það verkefni að stytta vinnuvikuna þarf að skoða vinnulag og verkferla og greina vel þau verkefni sem starfmenn sinna. Mögulega þarf að breyta vinnufyrirkomulagi, auka t.d. rafræna þjónustu og taka upp tímastjórnun svo eitthvað sé nefnt, til að ná fram markmiði um gagnkvæman ávinning starfsmanna og stofnunar um styttingu vinnutíma. Umbótasamtalið sem vinnutímahópurinn á að hafa frumkvæði að er því forsenda fyrir styttingu vinnutíma og þá sérstaklega þar sem álag er mikið.

Starfsmenn geta ekki „frestað“ styttingu vinnutíma eða áunnið sér rétt til að taka hana út í annan tíma en vinnutímasamkomulag gerir ráð fyrir. Hafa þarf hugfast að stytting vinnuvikunnar á ekki að vera til að auka eða minnka önnur réttindi. Þannig hefur hún ekki áhrif á ávinnslu annarra réttinda svo sem orlof eða veikindi.Það skapast hvorki inneign né skuld vegna styttingar sem ekki er tekin samkvæmt vinnutímasamkomulagi.
Starfsmenn geta ekki „frestað“ styttingu vinnutíma eða áunnið sér rétt til að taka hana út í annan tíma en vinnutímasamkomulag gerir ráð fyrir. Hafa þarf hugfast að stytting vinnuvikunnar á ekki að vera til að auka eða minnka önnur réttindi. Þannig hefur hún ekki áhrif á ávinnslu annarra réttinda svo sem veikindi.Það skapast hvorki inneign né skuld vegna styttingar sem ekki er tekin samkvæmt vinnutímasamkomulagi.

Vinnutímanefnd og hlutverk hennar

Já, nauðsynlegt er að fela ákveðnum aðilum að halda utan um verkefnið á hverjum vinnustað til þess að tryggja framgang verkefnisins.
Í vinnutímanefndinni sitja fulltrúar starfsfólks og stjórnenda. Mikilvægt er að nefndin endurspegli fjölbreytileika starfa á vinnustaðnum og einnig mismunandi aðstæður starfsfólks svo sem hvort viðvera þeirra sé bundin eða sveigjanleg. Tryggja þarf að fulltrúar frá ASÍ, BHM og BSRB eigi hvert sinn fulltrúa í nefndinni, að því gefnu að starfsmenn vinnustaðarins séu félagsmenn í aðildarfélögum þessara heildarsamtaka. Forstöðumaður ber ábyrgð á því að kalla eftir tilnefningum og tillögum um aðila til þess að sitja í vinnutímanefnd og hann boðar til fyrsta fundar nefndarinnar.
Hver vinnustaður ákveður hvað margir eigi að sitja í nefndinni en aðalatriðið er að nefndin endurspegli fjölbreytileika þeirra starfa sem eru á vinnustaðnum. Miðað er við að nefndirnar séu fámennar en eins og áður segir ákveður hver vinnustaður hvað hentar best, enda vinnustaðir ólíkir.
Hlutverk vinnutímanefndar er að leiða umræðuna um vinnutímabreytingar á hverjum vinnustað. Í því felst meðal annars að afla upplýsinga um og greina starfsemi stofnunarinnar. Í kjölfarið mótar hún umræðupunkta fyrir samráðsfundi með starfsfólki (umbótasamtalið), vinnur úr niðurstöðum funda og gerir að lokum tillögu(r) að breyttu skipulagi vinnutíma og skipulagi hléa. 

Hvað er umbótasamtal og hverjir taka þátt í því?

Til að ná fram styttingu á vinnutíma þarf samhliða að skoða breytingar á vinnufyrirkomulagi, verklagi, samvinnu og tímastjórnun svo hægt verði að ná fram markmiðum um gagnkvæman ávinning starfsfólks og vinnustaðarins. Umbætur í starfsemi vinnustaða er forsenda þess að hægt verði að stytta vinnuvikuna. Hvernig á að sinna núverandi verkefnum á styttri vinnutíma? Lögð er áhersla á að verkefnið um betri og styttri vinnutíma sér samstarfsverkefni og mikilvægt að allt starfsfólk og stjórnendur leggi sitt af mörkum til þess að vel takist til. Ítarlegri upplýsingar um umbótasamtal á finna í þessu myndbandi og samtalspunkta má finna hér. Einnig eru meðfylgjandi góð ráð um hugarfar og nýsköpun í breytingum.

Já, allir starfsmenn sem eru aðilar að þeim stéttarfélögum sem hafa samið um fylgiskjal 1 í kjarasamningi sínum eiga rétt á því að taka þátt í verkefninu. Það er jafnframt mjög mikilvægt að þeir eigi allir kost á að taka þátt í samtalinu því það eykur líkur á því að vel takist til.
Þau stéttarfélög sem hafa ekki gert sérstakt samkomulag um útfærslu vinnutíma (fylgiskjal 1) eru eftirfarandi: Félag framhaldsskólakennara, Lyfjafræðingafélag Íslands, Leikarafélag Íslands, Starfsmannafélag Sinfóníuhljómsveitar Íslands, Sjómannafélag Íslands, Félag skipstjórnarmanna, Félag vélstjóra og málmtæknimanna, Matvís. Þá var ekki samið um vinnutímabreytingar hjá háskólakennurum, en starfsmenn í stjórnsýslu í þeim félögum (FH og FHA) sömdu um betri vinnutíma.

Niðurstaða umbótasamtals og atkvæðagreiðsla

Í rafrænu eyðublaði fyrir niðurstöðu umbótasamtals og atkvæðagreiðslu kemur fram hvað þarf að koma fram í vinnutímasamkomulagi. Sérstaklega þarf að gera grein fyrir þeim umbótum sem stofnun hyggst ráðast í en einnig þarf að tilgreina útfærslu styttingar og hléa. 
Já, þeir starfsmenn sem samið hafa um fylgiskjal 1 eiga rétt á því að greiða atkvæði um breytt vinnufyrirkomulag.
Atkvæðagreiðslan fer fram á fundi og æskilegt að hún sé leynileg. Rafræn atkvæðagreiðsla er einnig mjög góður kostur.
A.m.k. helmingur starfsmanna þarf að taka þátt í atkvæðagreiðslunni en einfaldur meirihluti ræður úrslitum. Þegar tillögur eru margskiptar, t.d. eftir hópum starfsfólks, deildum eða sviðum, þarf meirihluti þeirra starfsmanna sem tillagan fjallar um að samþykkja hana.
Sú tillaga sem fær flest atkvæði í atkvæðagreiðslu telst samþykkt og þarf meirihluti þeirra starfsmanna sem tillagan varðar að taka þátt. Þegar litlu munar gæti það stuðlað að sátt um niðurstöðuna að endurtaka kosningu milli tveggja efstu tillagnanna.
Samþykkt tillaga vinnutímanefndar telst ígildi samkomulags þegar hlutaðeigandi fagráðuneyti hefur samþykkt hana. Það er því ekki gert samkomulag við hvern og einn starfsmann um breytingar á vinnutíma.
Nei, hér er það niðurstaða meirihlutans í atkvæðagreiðslu um tillögur vinnutímanefndar sem ræður.
Gert er ráð fyrir því að vinnutímastytting verði útfærð með samræmdum hætti fyrir vinnustaðinn í heild sinni. Mögulegt er þó að hafa mismunandi útfærslur innan sömu stofnunar, þá bundið við ákveðin svið, deildir eða starfsmannahópa, að því gefnu að starfsemi stofnunar leyfi slíkt fyrirkomulag. Mikilvægt er þó að hafa í huga að ekki er samið um útfærslur fyrir hvern starfsmann fyrir sig, þ.e. vinnutímabreytingar eru ekki einstaklingsbundnar.
Það er mögulegt og jafnvel æskilegt að gera samkomulag til styttri tíma í einu, t.d. til þriggja eða sex mánaða, eða ár að hámarki til að byrja með og meta í lok þess tíma hvernig til hafi tekist. Hér skiptir þó máli að þetta sé skýrt og öllum ljóst.

Árangurslaust samtal og/eða ákvörðun um lágmarks styttingu

Með árangurslausu samtali er átt við að vinnustaður annað hvort felli tillögu(r) vinnutímanefndar um breytt vinnufyrirkomulag eða að vinnutímanefnd kemst ekki að niðurstöðu um breytingar á vinnufyrirkomulagi til að bera undir atkvæðagreiðslu.
Í fylgiskjali 1 segir að náist ekki samkomulag um breytt skipulag vinnutíma styttist vinnutími starfsfólks sem nemur 13 mínútum á dag og hlé samkvæmt grein 3.1 í kjarasamningi gildi með sama hætti og áður. Í kjölfar tilkynningar um árangurslaust samtal mun KMR kalla saman innleiðingarhópinn sem hefur m.a. það hlutverk að aðstoða starfsfólk og stjórnendur stofnana við að ná fram gagnkvæmum ávinningi með breyttu skipulagi vinnutíma. 
Í kjarasamningum aðildarfélaga BHM er gert ráð fyrir að safna megi umsamdri vinnutímastyttingu til úttektar í heilum eða hálfum dögum með reglubundnum og skipulögðum hætti á þeim tímabilum sem henta rekstri stofnunar. Framangreint er ekki til að lengja sumarorlof. Í kjarasamningum aðildarfélaga BSRB og ASÍ er meiri áhersla á að taka út styttinguna jafnóðum, þ.e. daglega, vikulega eða innan mánaðarins.

Matar- og kaffitímar, sveigjanleiki og skrepp

Markmið betri vinnutíma er að stuðla að betra starfsumhverfi og vinnustaða­menningu. Mikilvægt er fyrir andlega og líkamlega líðan starfsmanna að taka reglubundið hlé frá störfum og því þurfa vinnustaðir að skipuleggja breytingar á vinnutíma með það í huga. Þannig að jú, það verða matarhlé. Þau verða þó ekki lengur á forræði starfsfólks til eigin ráðstöfunar og að jafnaði ekki á fyrirfram skilgreindum tíma heldur þegar færi gefst til. Í tilvikum þar sem starfsfólk er í bundinni viðveru og kemst ekki frá nema með því að fá afleysingu þarf að innleiða fyrirkomulag sem gerir ráð fyrir því svo það geti tekið hlé. Einnig er gott að hafa í huga að ákvæði 3.4 um fæði og mötuneyti verða óbreytt sem þýðir að starfsfólk á eftir sem áður að hafa aðgang að matstofu eftir því sem við verður komið eða fá greidda fæðispeninga. Þannig verður áfram gert ráð fyrir að starfsfólk geti matast á vinnutíma en það á ekki lengur 30-35 mínútur í hádegishlé til ráðstöfunar að vild. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að ræða og ákveða viðmiðunartíma fyrir hádegismat og hafa hliðsjón af aðstæðum á hverjum vinnustað svo sem aðgengi að mötuneyti. Sömuleiðis er áfram gert ráð fyrir að starfsfólk geti fengið sér kaffibolla og aðra hressingu þó ekki sé um formlega kaffitíma að ræða.

Samkvæmt kjarasamningi eiga dagvinnumenn rétt á 30 mínútna ólaunuðu matarhléi. Auk þess er kveðið á um tvo kaffitíma, 15 og 20 mínútur, og eru þeir launaðir. Ef starfsmenn myndu nýta ólaunað matarhlé og 35 mínútna kaffihlé væri vinnudagurinn 8 klukkustundir og 30 mínútur.

Til að stytta vinnudaginn hefur verið samið um að nýta kaffitímana sem matarhlé. Útfærslan er tvennskonar því á sumum stofnunum er matarhlé 30 mínútur en annars staðar 35 mínútur. Dagleg viðvera þar sem matarhlé er 30 mínútur er því 7 klst. og 55 mínútur en þar sem matarhlé er 35 mínútur er viðveran 8 klst.

Nánar tiltekið eru ákvæði kjarasamninga í kafla 3.1 um matar- og kaffitíma á dagvinnutímabili svohljóðandi:

3.1.1 Matartími, 30 mín., skal vera á tímabilinu kl. 11:30 - 13:30 og telst hann        eigi til vinnutíma.

3.1.2 Heimilt er að lengja, stytta eða fella niður matartíma með samkomulagi fyrirsvarsmanna stofnunar og einfalds meirihluta þeirra starfsmanna sem málið varðar.

3.1.3 Sé matartíma á dagvinnutímabili breytt skv. gr. 3.1.2, lýkur dagvinnutímabili þeim mun síðar eða fyrr. Séu matartímar lengdir skv. gr. 3.1.2 telst lengingin ekki til vinnutímans.

3.1.4 Á venjulegum vinnudegi skulu vera tveir kaffitímar, 15 mín. og 20 mín., og teljast þeir til vinnutíma.

3.1.5 Kaffitíma má lengja, stytta eða fella niður með sama hætti og matartíma.

Það þýðir að starfsmaðurinn getur ráðstafað þeim tíma að vild, farið úr húsi eða gert það sem honum sýnist á þeim tíma.
Ákvæði 3.4 um fæði og mötuneyti verða óbreytt sem þýðir að starfsfólk á eftir sem áður að hafa aðgang að matstofu eftir því sem við verður komið eða fá greidda fæðispeninga.

Á þeim vinnustöðum þar sem sveigjanleiki er mikill getur niðurstaða umbótasamtalsins verið sú að ekki verði ráðist í breytingar á vinnufyrirkomulagi. Leyfi til skreppa frá og sinna persónulegum erindum á vinnutíma þekkjast á mörgum vinnustöðum og ef við bætist leyfi til að sinna líkamsrækt er hæpið að virkur vinnutími á viku sé meira en 36 virkar vinnustundir sem jafngildir hámarks styttingu.

Margir vinnustaðir bjóða nú þegar upp á mikinn sveigjanleika og starfsfólk getur þannig sinnt fjölskyldu- og einkaerindum á vinnutíma enda er það oft eini tími dags sem hægt er að sinna ákveðnum erindum. Ræða þarf sérstaklega hvernig fari með „skrepp“ og hvort hægt sé að útrýma þeim með öllu á vinnutíma enda geti starfsfólk sinnt þeim í frítíma eftir að vinnutíminn hefur verið styttur. Ef einhverjar undantekningar eiga að vera frá því þarf að tiltaka hverjar þær eru.
Spurt og svarað um vaktavinnu

Almennt um betri vinnutími í vaktavinnu

Kerfisbreytingin í vaktavinnu tekur gildi 1. maí 2021. 

Helstu breytingarnar sem felast í hinu nýja skipulagi vinnutíma vaktavinnufólks eru að vinnuvikan styttist úr 40 í 36 virkar stundir og launamyndun vaktavinnufólks tekur mið af fleiri þáttum en áður. Í nýju launamyndunarkerfi er lögð áhersla á aukið vaktaálag og aukið vægi vakta utan dagvinnumarka og þá er einnig greiddur sérstakur vaktahvati sem tekur mið af fjölbreytileika vakta og fjölda mætinga starfsfólks. Breytingarnar eru til þess fallnar að koma betur til móts við áhrif vaktavinnu á heilsu, líðan og öryggi og koma til móts við kröfur stéttarfélaga um að erfiðara sé að vera í fullu starfi í vaktavinnu en í dagvinnu.

Markmið kerfisbreytinganna á vinnutíma vaktavinnufólks er að stuðla að betri heilsu og öryggi starfsfólks, auka möguleika þess til að samþætta betur vinnu og einkalíf og þannig gera starfsumhverfi vaktavinnufólks eftirsóknarverðara. Breytingunum er einnig ætlað að minnka yfirvinnu verulega, ýta undir aukinn stöðugleika í mönnun hjá stofnunum og vinnustöðum sem krefjast viðveru utan dagvinnutíma með betra skipulagi vinnutíma og þjónustu við almenning.

Leiðarljós kerfisbreytingarinnar eru:

  • auka öryggi starfsfólks og skjólstæðinga
  • vaktavinna verði eftirsóknarverðari
  • bæta samþættingu fjölskyldu- og atvinnulífs
  • vinnutími og laun taki betur mið af vaktabyrði og verðmæti staðins tíma
  • bæta andlega, líkamlega og félagslega heilsu starfsfólks
  • bæta starfsumhverfi
  • stytta vinnutíma
  • auka stöðugleika í mönnun
  • gera launamyndunarkerfi einfaldara og gagnsærra
  • draga úr þörf og hvata til yfirvinnu
  • auka hagkvæmni í nýtingu fjármuna
  • bæta gæði opinberrar þjónustu

Vaktavinnufólk hefur, öllu jafna, vinnuskyldu á rauðum dögum. Hver og einn starfsmaður hefur, fram að kerfisbreytingu í vaktavinnu, átt kost á að velja á milli þess að fá bætingu greidda fyrir helgidaga (yfirvinnu á þeim stórhátíðardögum sem hann vinnur ekki) eða helgidagafrí sem nemur 11 dögum (88 klst.) fyrir fullt starf á ári. Það tekur eitt almanaksár að safna upp helgidagafríi til að taka út árið á eftir og ávinnst helgidagafrí ekki fyrir alla rauða daga á ári heldur reiknast sem meðaltal rauðra daga á 400 ára tímabili.

Kerfisbreytingunni er ætlað að jafna árlega vinnuskyldu vaktavinnufólks sem vinnur á reglubundnum vöktum við árlega vinnuskyldu dagvinnufólks. Jöfnun vinnuskila kemur í stað helgidagafrís og bætingar.

Já, sérstakir frídagar greiðast á 55% álagi frá kl. 08-24 og á 75% álagi frá kl. 00-08 en stórhátíðardagar greiðast á 90% álagi eins og áður að undanskildum aðfangadegi frá kl. 16-00, jólanótt frá kl. 00-08, gamlárskvöldi frá kl. 16-00 og nýársnótt frá kl. 00-08 sem greiðast á 120% álagi. 

Vægi vinnustunda virkar þannig að vinnustundir utan dagvinnumarka hafa mismikið vægi þegar vinnuskil eru reiknuð. Vinnustundir sem greiddar eru á 33,33% og 55% vaktaálagi hafa vægið 1,05 þannig að fyrir hverjar 60 mínútur eru taldar 63 mínútur upp í vinnuskyldu. Vinnustundir á 65% og 75% vaktaálagi hafa vægið 1,2 þannig að fyrir hverjar 60 mínútur eru taldar 72 mínútur upp í vinnuskyldu. Ólíkt vægi vinnustunda tekur mið af öryggi og heilsu starfsmanna. Fjöldi vinnustunda getur lægst orðið 138,7 klst. á mánuði eða sem samsvarar 32 klst. á viku.

Markmið vaktahvata er að umbuna því starfsfólki sem mætir oft til vinnu og vinnur fjölbreyttar tegundir vakta. Horft er til heilsu og öryggis starfsfólks og þjónustuþega og möguleika til að samþætta vinnu og einkalíf. Vaktahvatinn  á einnig að hvetja til þess að öryggissjónarmið séu höfð að leiðarljósi þegar vaktir eru skipulagðar og lengd þeirra sé hæfileg, með það að markmiði að bæta starfsumhverfi og auka gæði opinberrar þjónustu.

Vaktahvati greiðist sem hlutfall af mánaðarlaunum fyrir fjölbreytileika og fjölda vakta á launatímabili samkvæmt skipulögðum vöktum innan vinnuskyldu. Lágmarksfjöldi vinnuskyldustunda á hverju launatímabili utan dagvinnumarka (á 33,33%, 55%, 65% og 75% álagi) eru 42 vinnuskyldustundir. Vaktir eru flokkaðar í fjórar tegundir; dagvaktir, kvöldvaktir (33,33% álag), næturvaktir á virkum dögum (65% álag) og helgarvaktir (55% og 75% álag). Þá skal lágmarksfjöldi vinnuskyldustunda í hverri tegund vakta vera 15. Starfsmaður þarf að standa vaktir í tveimur til fjórum tegundum vakta, 14 sinnum eða oftar til þess að njóta vaktahvata.

Hlutfall vaktahvata miðast við eftirfarandi töflu.

Hlutfall vaktahvata

Gert er ráð fyrir því að yfirvinna minnki, starfshlutfall starfsfólks verði hærra og þannig megi ná fram meiri festu fyrir starfsfólk og starfsemi sem leiðir til aukins jafnvægis á milli vinnu og einkalífs.

Yfirvinna vaktavinnufólks verður tvískipt. Yfirvinna er greidd með tímakaupi, sem skiptist í yfirvinnu 1 og yfirvinnu 2. Tímakaup í yfirvinnu 1 er 0,9385% af mánaðarlaunum en tímakaup i yfirvinnu 2 er 1,0385% af mánaðarlaunum. Yfirvinna 1 verður greidd milli kl. 08 og 17 virka daga og yfirvinna 2  verður greidd eftir kl. 17 virka daga, um helgar og á sérstökum frídögum. Jafnframt skal greiða yfirvinnu 2 fyrir vinnu umfram 38,92 stundir á viku.

Áhrif á starfsfólk

Virði unninnar klukkustunda mun hækka hjá öllum. Hins vegar mun kerfisbreytingin skila sér með misjöfnum hætti til starfsmanna út frá fjölda stunda sem unnin er utan dagvinnumarka og fjölbreytileika vakta.

Vaktavinnufólk í 100% starfi mun standa í stað í launum eða hækka. Jafnframt mun vinnutími þeirra styttast að lágmarki um 17,3 klst. að meðaltali á mánuði. Starfsmönnum í hlutastarfi verður gert kleift að hækka starfshlutfall sitt, að minnsta kosti sem nemur styttingu vinnuviku (u.þ.b. 11%) svo styðja megi við forsendur kerfisbreytingarinnar. Því er gert ráð fyrir að allir starfsmenn í hlutastarfi, sem hækka við sig starfshlutfall og vinna sama vinnumagn og áður hækki í launum.

Markmið kerfisbreytinganna er að stuðla að betri heilsu og auknu öryggi starfsfólks og auka möguleika til að samþætta betur vinnu og einkalíf.

Breytingarnar hafa það í för með sér að betra er að vera í hærra starfshlutfalli en að taka tilfallandi yfirvinnu. Ástæður þess eru m.a.:

  • Vaktaálag hækkar á næturvöktum, 65% vaktaálag á nóttinni virka daga og 75% um helgar. Tímakaup með 65% álagi eða 75% álagi er hærra en tímakaup í yfirvinnu.
  • Vægi vinnustundar eykst utan dagvinnutíma í föstu starfi, innan vinnuskyldu. Vægi hverrar vinnustundar á álagi 33,33% og 55% er metið á 1,05 og vægi vinnustundar á álagi 65% og 75% er metið á 1,2.
  • Vaktahvatinn tekur mið af vinnuskyldustundum en ekki yfirvinnustundum. Vaktahvatinn eykst við aukið starfshlutfall og aukna vaktabyrði og getur hækkað mánaðarlaun um allt að 12,5%.
  • Yfirvinna er ekki föst í hendi og stýrist af þörfum starfsemi hverju sinni.
  • Yfirvinnutaxti er hærri þegar um fullt starf er að ræða milli kl. 08 og 17 virka daga.
  • Ekki er greitt sérstaklega fyrir kaffitíma í yfirvinnu eins og áður var.

Líkt og áður er vaktavinna skipulögð til samræmis við þarfir starfsemi hvers vinnustaðar. Starfsmenn eru ráðnir í ákveðið starfshlutfall en við upptöku kerfisbreytingarinnar hafa starfsmenn sem eru í hlutastarfi tækifæri til að hækka starfshlutfall sitt um a.m.k. 11%.

Horfa þarf á skipulag vinnutíma á hverri skipulagseiningu fyrir sig við innleiðingu kerfisbreytingarinnar. Mikilvægt er að umbótasamtal fari fram um skiplag vakta til að mæta kröfum starfseminnar eftir styttingu vinnuviku og auka virði kerfisbreytingarinnar fyrir starfsmenn.

Gert er ráð fyrir að þeir starfsmenn sem ekki eru í 100% starfi auki við sig starfshlutfall sem nemur a.m.k. 11%. Með því móti er gert ráð fyrirað ávinningurinn verði bæði fyrir starfsmenn og starfsemi, þ.e. starfsmenn fái hærri laun fyrir sama vinnumagn og áður og starfsemi meiri festu og bæti upp að hluta það mönnunargat sem myndast við styttingu vinnuviku vaktavinnufólks.

Markmið kerfisbreytinganna er að fá fleiri til að vinna hærra starfshlutfall í vaktavinnu en nú er og draga úr yfirvinnu. Með því að hækka vaktaálag, auka vægi vinnustunda utan dagvinnumarka og greiða vaktahvata fyrir fjölda mætinga og fjölbreytileika vakta er verið að hvetja starfsmenn í vaktavinnu til að hækka starfshlutfall sitt og draga úr breytilegri yfirvinnu. Markmið kerfisbreytingarinnar er einnig að gera vaktavinnu eftirsóknarverða.

Við kerfisbreytinguna er gert ráð fyrir að þeir starfsmenn sem ekki eru í 100% starfi auki starfshlutfall sitt um a.m.k. 11%. Með því móti er gert ráð fyrir að ávinningurinn verði bæði fyrir starfsmenn og starfsemi, þ.e. starfsmenn fá hærri laun og starfsemi meiri festu og bæti upp það mönnunargat sem skapast vegna styttingar vinnuvikunnar. Á þeim vinnustöðum þar sem flestir starfsmenn eru í 100% starfi gæti orðið þörf á að ráða inn fleiri starfsmenn.

Já, hér á síðunni er að finna vaktareikni sem gefur þér kost á að setja inn vaktirnar þínar skv. vaktskrá og launaforsendur til að gefa þér mynd af því hvaða áhrif nýtt vinnufyrirkomulag og launamyndunarkerfi í vaktavinnu hafa á kjör þín.

Vinnuvika starfsmanna í vaktavinnu fer úr 40 klst. á viku í 36 klst. á viku. Vinnuskil vaktavinnustarfsmanns voru 173,33 klst. á mánuði að jafnaði og fara í 156 klst. á mánuði. Því til viðbótar hafa starfsmenn sem vinna vaktir utan dagvinnutíma kost á að auka vægi vinnustundar sem nemur 3 mínútum fyrir hverja klst. á álagi 33,33% og 55% og 12 mínútur fyrir hverja klst. á álagi 65% og 75%. Starfsmaður sem er í fullu starfi og vinnur 50% af vinnutíma sínum á 65% og 75% álagi getur stytt vinnuskil sín á viku niður í allt að 32 klst. á viku eða að 138,7 klst. á mánuði.

Virði hverrar vinnustundar mun aukast við kerfisbreytinguna fyrir allt vaktavinnufólk. Vinni starfsmaður utan dagvinnutíma, að lágmarki 42 klst. á vaktaálagi á mánuði og er í fullu starfi mun hann hækka lítillega eða standa í stað. Sé starfsmaður í hlutastarfi og vinnur sannarlega utan dagvinnumarka sem nemur 42 klst. á mánuði og vinnur sama vinnumagn og áður mun hann hækka í launum.

Nei. Það er ekki gert ráð fyrir að starfsfólk geti fengið styttinguna greidda.

Áhrif á stofnanir og vinnustaði

Gert er ráð fyrir því að yfirvinna minnki, starfshlutfall starfsfólks verði hærra og þannig megi ná fram meiri festu fyrir starfsfólk og starfsemi sem leiðir til aukins jafnvægis á milli vinnu og einkalífs.

Yfirvinna vaktavinnufólks verður tvískipt. Yfirvinna er greidd með tímakaupi, sem skiptist í yfirvinnu 1 og yfirvinnu 2. Tímakaup í yfirvinnu 1 er 0,9385% af mánaðarlaunum en tímakaup i yfirvinnu 2 er 1,0385% af mánaðarlaunum. Yfirvinna 1 verður greidd milli kl. 08 og 17 virka daga og yfirvinna 2  verður greidd eftir kl. 17 virka daga, um helgar og á sérstökum frídögum. Jafnframt skal greiða yfirvinnu 2 fyrir vinnu umfram 38,92 stundir á viku.

Endurskoðun vinnutímakafla kjarasamninga er gerð með það að markmiði að auka festu í starfsemi, draga úr yfirvinnu, hækka starfshlutfall starfsmanna og með því móti hækka föst laun starfsmanna. Með endurmati og endurúthlutun verðmæta er stefnt að því að auka hvata starfsfólks til að ráða sig í hærra starfshlutfall fyrir sama/hærra vinnuframlag og áður.

Gert er ráð fyrir að það starfsfólk sem ekki eru í fullu starfi skili áfram sama eða mögulega hærra vinnuframlagi en áður með samsvarandi hækkun starfshlutfalls. Með því móti er gert ráð fyrir að ávinningurinn verði bæði fyrir starfsfólk og starfsemi, þ.e. starfsfólk fái hærri laun og starfsemin meiri festu. Þar sem flest starfsfólk er í 100% starfi getur orðið þörf á að ráða inn nýtt starfsfólk. Með breytingunum er það von manna að vaktavinna verði eftirsóknarverðari.

Verið er að vinna að útfærslu á kerfum með það að markmiði að auka gegnsæi fyrir stjórnanda og starfsmann. Gert er ráð fyrir að þeirri vinnu verði lokið í janúar 2021. 

Með kerfisbreytingunni koma nýir launamyndunarhvatar sem allir taka mið af leiðarljósum verkefnisins öryggi, heilsu og jafnvægi. Þá er einnig hvatt til umbótasamtala á vinnustað til að ræða hvernig megi og hvort þurfi að breyta samsetningu vakta og þeim vaktakerfum sem hafa verið til staðar með það að leiðarljósi að markmið verkefnisins nái fram að ganga. Hvort vaktakerfi sé fast eða óskavaktakerfi/valfrjálst getur verið ólíkt milli vinnustaða og við þá ákvörðun þarf að taka mið af þörf starfseminnar á hverjum stað og mikilvægt að hafa starfsfólk með í ráðum. Rannsóknir hafa sýnt að óskavkaktir/valfrjálst vaktakerfi hentar vel í flestum aðstæðum.

 

Innleiðing og eftirfylgni

Þáttaka starfsfólks er nauðsynleg í umbótasamtölum sem eiga að fara fram á hverjum vinnustað. Nýja vaktavinnukerfið á að virka eins fyrir alla vinnustaði og er líklegt að á mörgum vinnustöðum þurfi að gera breytingar á vaktlínum eða skipulagi til þess að innleiða breytingarnar. Á vefnum betrivinnutimi.is verður handrit að umbótasamtali, þar sem nefnd eru dæmi um þær spurningar sem gott er að fara yfir í slíku samtali. Þá munu bæði stjórnendur og starfsfólk fá fræðslu um umbótasamtölin sem og fleiri þætti.
Verið er að skipuleggja fræðslu fyrir stjórnendur, vaktasmiði og launavinnslu. Fræðslan mun meðal annars innihalda kennslu á nýja kerfisvirkni. 

Greining á gögnum og starfsemi er 2. skrefið í ferli innleiðingar betri vinnutíma í vaktavinnu.

Markmið greiningarvinnunnar er að draga fram upplýsingar um gögn og starfsemistölur sem sýna mönnunarforsendur, skipulag vakta og þarfir starfseminnar. Til þess að ná fram slíkum markmiðum þarf meðal annars að:

  • Kortleggja núverandi vaktaskipulag og leggja mat á hvernig mönnun er niður á vikudaga og klukkustundir, hvenær álagspunktar eru, hvernig gætt er að jafnræði milli starfsfólks, hvenær núverandi skipulag leit dagsins ljós og hver aðdragandi þess var.
  • Greina þjónustu sem veitt er á vinnustað til að hægt sé að leggja mat á sveiflur í starfseminni og eiginleika hennar. 
  • Auka yfirsýn yfir starfsmannahópinn, samsetningu hans, hæfni hans og færni, meðalstarfshlutfall, veikindatíðni, starfsmannaveltu, samsetningu á vöktum og hversu marga þarf að þjálfa.
  • Sjá hvar tækifæri eru til að breyta samsetningu vakta og auka sveigjanleika með starfsemina og þjónustuna að leiðarljósi.
  • Leggja mat á hvernig hægt er að auka jafnræði milli starfsmanna a.t.t. vaktahvata og vægi vinnuskyldustunda annars vegar og í dreifingu vakta hins vegar.