Spurt og svarað

Dagvinna

Stytting vinnutíma í dagvinnu verður útfærð á hverri stofnun fyrir sig. Útfærslan getur því verið með mismunandi hætti og ræðst af því hvað hentar stofnun og starfsmönnum best. Því er mikilvægt að skoða vandlega alla þætti starfseminnar, verklag og vinnuferla, og til að leiða þá vinnu verður skipaður sérstakur vinnutímahópur á hverri stofnun. Starfsmenn velja sína fulltrúa í hópinn en auk þess verður hann skipaður fulltrúum sem forstöðumaður velur. Vinnutímahópar munu hafa aðgang að fræðsluefni um hvernig best er að haga þessari vinnu auk upplýsinga um leiðir til að auka skilvirkni og framleiðni svo hægt verði að stytta viðveru starfsmanna. Vinnutímahópur á hverjum vinnustað boðar síðan til umbótasamtals þar sem starfsmenn og stjórnendur ræða sameiginlega hvaða vinnutímafyrirkomulag henti best. Í kjölfarið leggur vinnutímahópurinn fram tillögu sem starfsmenn greiða atkvæði um.

Gert er ráð fyrir að niðurstaða umbótasamtals og þar með skipulags vinnutíma á stofnun liggi fyrir 1. október 2020 og að nýtt fyrirkomulag taki gildi eigi síðar en 1. janúar 2021.

Starfsemi einstakra deilda/sviða innan sömu stofnunar getur verið ólík og því er ekki sjálfgefið að sama vinnutímafyrirkomulag henti öllum. Í einhverjum tilvikum gæti dagleg stytting vinnutíma hentað sumum deildum á meðan vikuleg stytting kæmi betur út á öðrum. Útfærslan getur því verið með mismunandi hætti en þó er ekki gert ráð fyrir því að hún verði einstaklingsbundin. Þá gæti niðurstaða umbótasamtalsins líka orðið sú að það fyrirkomulag sem þegar er í gildi henti best.

Náist samkomulag á stofnun um hámarks styttingu vinnutíma, þ.e. um 4 klst. á viku, verður gr. 3.1 um matar- og kaffitíma óvirk. Þetta þýðir ekki að starfsmenn fái ekki að taka sér hlé til að ná sér í kaffibolla eða borða hádegismat en ekki er um formlegt hlé í skilningi kjarasamnings að ræða. Þar sem starfsmenn þurfa afleysingu til að komast frá þarf stofnun að tryggja skipuleg neysluhlé. Starfsmenn geta líka valið að hafa áfram forræði yfir hluta matar- og kaffitíma en þá verður stytting vinnutíma minni sem því nemur.

Áður en ráðist er í það verkefni að stytta vinnuvikuna þarf að skoða vinnulag og verkferla og greina vel þau verkefni sem starfmenn sinna. Mögulega þarf að breyta vinnufyrirkomulagi, auka t.d. rafræna þjónustu og taka upp tímastjórnun svo eitthvað sé nefnt, til að ná fram markmiði um gagnkvæman ávinning starfsmanna og stofnunar um styttingu vinnutíma. Umbótasamtalið sem vinnutímahópurinn á að hafa frumkvæði að er því forsenda fyrir styttingu vinnutíma og þá sérstaklega þar sem álag er mikið.

Á þeim vinnustöðum þar sem sveigjanleiki er mikill getur niðurstaða umbótasamtalsins verið sú að ekki verði ráðist í breytingar á vinnufyrirkomulagi. Leyfi til skreppa frá og sinna persónulegum erindum á vinnutíma þekkjast á mörgum vinnustöðum og ef við bætist leyfi til að sinna líkamsrækt er hæpið að virkur vinnutími á viku sé meira en 36 virkar vinnustundir sem jafngildir hámarks styttingu.

Eitt helsta markmiðið með betri vinnutíma er að auðvelda starfsfólki samþættingu vinnu og einkalífs. Aukin yfirvinna gengur í berhögg við það markmið. Laun starfsmanna eiga ekki að lækka við styttingu vinnutíma en að sama skapi er ein helsta forsenda styttingarinnar að hún verði ekki til þess að auka útgjöld ríkisins. Þess vegna er umbótasamtalið nauðsynlegt því styttingin þarf að fela í sér gagnkvæman ávinning fyrir stofnanir og starfsfólk.

Spurt og svarað

Vaktavinna

Kerfisbreytingin í vaktavinnu tekur gildi 1. maí 2021. 

Helstu breytingarnar sem felast í hinu nýja skipulagi vinnutíma vaktavinnufólks eru að vinnuvikan styttist úr 40 í 36 virkar stundir og launamyndun vaktavinnufólks tekur mið af fleiri þáttum en áður. Í nýju launamyndunarkerfi er lögð áhersla á aukið vaktaálag og aukið vægi vakta utan dagvinnumarka og þá er einnig greiddur sérstakur vaktahvati sem tekur mið af fjölbreytileika vakta og fjölda mætinga starfsfólks. Breytingarnar eru til þess fallnar að koma betur til móts við áhrif vaktavinnu á heilsu, líðan og öryggi og koma til móts við kröfur stéttarfélaga um að erfiðara sé að vera í fullu starfi í vaktavinnu en í dagvinnu.

Markmið kerfisbreytinganna á vinnutíma vaktavinnufólks er að stuðla að betri heilsu og öryggi starfsfólks, auka möguleika þess til að samþætta betur vinnu og einkalíf og þannig gera starfsumhverfi vaktavinnufólks eftirsóknarverðara. Breytingunum er einnig ætlað að minnka yfirvinnu verulega, ýta undir aukinn stöðugleika í mönnun hjá stofnunum og vinnustöðum sem krefjast viðveru utan dagvinnutíma með betra skipulagi vinnutíma og þjónustu við almenning.

Leiðarljós kerfisbreytingarinnar eru:

  • auka öryggi starfsfólks og skjólstæðinga
  • vaktavinna verði eftirsóknarverðari
  • bæta samþættingu fjölskyldu- og atvinnulífs
  • vinnutími og laun taki betur mið af vaktabyrði og verðmæti staðins tíma
  • bæta andlega, líkamlega og félagslega heilsu starfsfólks
  • bæta starfsumhverfi
  • stytta vinnutíma
  • auka stöðugleika í mönnun
  • gera launamyndunarkerfi einfaldara og gagnsærra
  • draga úr þörf og hvata til yfirvinnu
  • auka hagkvæmni í nýtingu fjármuna
  • bæta gæði opinberrar þjónustu

Vaktavinnufólk hefur, öllu jafna, vinnuskyldu á rauðum dögum. Hver og einn starfsmaður hefur, fram að kerfisbreytingu í vaktavinnu, átt kost á að velja á milli þess að fá bætingu greidda fyrir helgidaga (yfirvinnu á þeim stórhátíðardögum sem hann vinnur ekki) eða helgidagafrí sem nemur 11 dögum (88 klst.) fyrir fullt starf á ári. Það tekur eitt almanaksár að safna upp helgidagafríi til að taka út árið á eftir og ávinnst helgidagafrí ekki fyrir alla rauða daga á ári heldur reiknast sem meðaltal rauðra daga á 400 ára tímabili.

Kerfisbreytingunni er ætlað að jafna árlega vinnuskyldu vaktavinnufólks sem vinnur á reglubundnum vöktum við árlega vinnuskyldu dagvinnufólks. Jöfnun vinnuskila kemur í stað helgidagafrís og bætingar.

Já, sérstakir frídagar greiðast á 55% álagi frá kl. 08-24 og á 75% álagi frá kl. 00-08 en stórhátíðardagar greiðast á 90% álagi eins og áður að undanskildum aðfangadegi frá kl. 16-00, jólanótt frá kl. 00-08, gamlárskvöldi frá kl. 16-00 og nýársnótt frá kl. 00-08 sem greiðast á 120% álagi. 

Vægi vinnustunda virkar þannig að vinnustundir utan dagvinnumarka hafa mismikið vægi þegar vinnuskil eru reiknuð. Vinnustundir sem greiddar eru á 33,33% og 55% vaktaálagi hafa vægið 1,05 þannig að fyrir hverjar 60 mínútur eru taldar 63 mínútur upp í vinnuskyldu. Vinnustundir á 65% og 75% vaktaálagi hafa vægið 1,2 þannig að fyrir hverjar 60 mínútur eru taldar 72 mínútur upp í vinnuskyldu. Ólíkt vægi vinnustunda tekur mið af öryggi og heilsu starfsmanna. Fjöldi vinnustunda getur lægst orðið 138,7 klst. á mánuði eða sem samsvarar 32 klst. á viku.

Markmið vaktahvata er að umbuna því starfsfólki sem mætir oft til vinnu og vinnur fjölbreyttar tegundir vakta. Horft er til heilsu og öryggis starfsfólks og þjónustuþega og möguleika til að samþætta vinnu og einkalíf. Vaktahvatinn  á einnig að hvetja til þess að öryggissjónarmið séu höfð að leiðarljósi þegar vaktir eru skipulagðar og lengd þeirra sé hæfileg, með það að markmiði að bæta starfsumhverfi og auka gæði opinberrar þjónustu.

Vaktahvati greiðist sem hlutfall af mánaðarlaunum fyrir fjölbreytileika og fjölda vakta á launatímabili samkvæmt skipulögðum vöktum innan vinnuskyldu. Lágmarksfjöldi vinnuskyldustunda á hverju launatímabili utan dagvinnumarka (á 33,33%, 55%, 65% og 75% álagi) eru 42 vinnuskyldustundir. Vaktir eru flokkaðar í fjórar tegundir; dagvaktir, kvöldvaktir (33,33% álag), næturvaktir á virkum dögum (65% álag) og helgarvaktir (55% og 75% álag). Þá skal lágmarksfjöldi vinnuskyldustunda í hverri tegund vakta vera 15. Starfsmaður þarf að standa vaktir í tveimur til fjórum tegundum vakta, 14 sinnum eða oftar til þess að njóta vaktahvata.

Hlutfall vaktahvata miðast við eftirfarandi töflu.

Hlutfall vaktahvata

Virði unninnar klukkustunda mun hækka hjá öllum. Hins vegar mun kerfisbreytingin skila sér með misjöfnum hætti til starfsmanna út frá fjölda stunda sem unnin er utan dagvinnumarka og fjölbreytileika vakta.

Vaktavinnufólk í 100% starfi mun standa í stað í launum eða hækka. Jafnframt mun vinnutími þeirra styttast að lágmarki um 17,3 klst. að meðaltali á mánuði. Starfsmönnum í hlutastarfi verður gert kleift að hækka starfshlutfall sitt, að minnsta kosti sem nemur styttingu vinnuviku (u.þ.b. 11%) svo styðja megi við forsendur kerfisbreytingarinnar. Því er gert ráð fyrir að allir starfsmenn í hlutastarfi, sem hækka við sig starfshlutfall og vinna sama vinnumagn og áður hækki í launum.

Markmið kerfisbreytinganna er að stuðla að betri heilsu og auknu öryggi starfsfólks og auka möguleika til að samþætta betur vinnu og einkalíf.

Breytingarnar hafa það í för með sér að betra er að vera í hærra starfshlutfalli en að taka tilfallandi yfirvinnu. Ástæður þess eru m.a.:

  • Vaktaálag hækkar á næturvöktum, 65% vaktaálag á nóttinni virka daga og 75% um helgar. Tímakaup með 65% álagi eða 75% álagi er hærra en tímakaup í yfirvinnu.
  • Vægi vinnustundar eykst utan dagvinnutíma í föstu starfi, innan vinnuskyldu. Vægi hverrar vinnustundar á álagi 33,33% og 55% er metið á 1,05 og vægi vinnustundar á álagi 65% og 75% er metið á 1,2.
  • Vaktahvatinn tekur mið af vinnuskyldustundum en ekki yfirvinnustundum. Vaktahvatinn eykst við aukið starfshlutfall og aukna vaktabyrði og getur hækkað mánaðarlaun um allt að 12,5%.
  • Yfirvinna er ekki föst í hendi og stýrist af þörfum starfsemi hverju sinni.
  • Yfirvinnutaxti er hærri þegar um fullt starf er að ræða milli kl. 08 og 17 virka daga.
  • Ekki er greitt sérstaklega fyrir kaffitíma í yfirvinnu eins og áður var.

Líkt og áður er vaktavinna skipulögð til samræmis við þarfir starfsemi hvers vinnustaðar. Starfsmenn eru ráðnir í ákveðið starfshlutfall en við upptöku kerfisbreytingarinnar hafa starfsmenn sem eru í hlutastarfi tækifæri til að hækka starfshlutfall sitt um a.m.k. 11%.

Horfa þarf á skipulag vinnutíma á hverri skipulagseiningu fyrir sig við innleiðingu kerfisbreytingarinnar. Mikilvægt er að umbótasamtal fari fram um skiplag vakta til að mæta kröfum starfseminnar eftir styttingu vinnuviku og auka virði kerfisbreytingarinnar fyrir starfsmenn.

Gert er ráð fyrir að þeir starfsmenn sem ekki eru í 100% starfi auki við sig starfshlutfall sem nemur a.m.k. 11%. Með því móti er gert ráð fyrirað ávinningurinn verði bæði fyrir starfsmenn og starfsemi, þ.e. starfsmenn fái hærri laun fyrir sama vinnumagn og áður og starfsemi meiri festu og bæti upp að hluta það mönnunargat sem myndast við styttingu vinnuviku vaktavinnufólks.

Markmið kerfisbreytinganna er að fá fleiri til að vinna hærra starfshlutfall í vaktavinnu en nú er og draga úr yfirvinnu. Með því að hækka vaktaálag, auka vægi vinnustunda utan dagvinnumarka og greiða vaktahvata fyrir fjölda mætinga og fjölbreytileika vakta er verið að hvetja starfsmenn í vaktavinnu til að hækka starfshlutfall sitt og draga úr breytilegri yfirvinnu. Markmið kerfisbreytingarinnar er einnig að gera vaktavinnu eftirsóknarverða.

Við kerfisbreytinguna er gert ráð fyrir að þeir starfsmenn sem ekki eru í 100% starfi auki starfshlutfall sitt um a.m.k. 11%. Með því móti er gert ráð fyrir ávinningurinn verði bæði fyrir starfsmenn og starfsemi, þ.e. starfsmenn fá hærri laun og starfsemi meiri festu og bæti upp það mönnunargat sem skapast vegna styttingar vinnuvikunnar. Á þeim vinnustöðum þar sem flestir starfsmenn eru í 100% starfi gæti orðið þörf á að ráða inn fleiri starfsmenn.

Já, hér á síðunni er að finna vaktareikni sem gefur þér kost á að setja inn vaktirnar þínar skv. vaktskrá og launaforsendur til að gefa þér mynd af því hvaða áhrif nýtt vinnufyrirkomulag og launamyndunarkerfi í vaktavinnu hafa á kjör þín.

Vinnuvika starfsmanna í vaktavinnu fer úr 40 klst. á viku í 36 klst. á viku. Vinnuskil vaktavinnustarfsmanns voru 173,33 klst. á mánuði að jafnaði og fara í 156 klst. á mánuði. Því til viðbótar hafa starfsmenn sem vinna vaktir utan dagvinnutíma kost á að auka vægi vinnustundar sem nemur 3 mínútum fyrir hverja klst. á álagi 33,33% og 55% og 12 mínútur fyrir hverja klst. á álagi 65% og 75%. Starfsmaður sem er í fullu starfi og vinnur 50% af vinnutíma sínum á 65% og 75% álagi getur stytt vinnuskil sín á viku niður í allt að 32 klst. á viku eða að 138,7 klst. á mánuði.

Virði hverrar vinnustundar mun aukast við kerfisbreytinguna fyrir allt vaktavinnufólk. Vinni starfsmaður utan dagvinnutíma, að lágmarki 42 klst. á vaktaálagi á mánuði og er í fullu starfi mun hann hækka lítillega eða standa í stað. Sé starfsmaður í hlutastarfi og vinnur sannarlega utan dagvinnumarka sem nemur 42 klst. á mánuði og vinnur sama vinnumagn og áður mun hann hækka í launum.

Gert er ráð fyrir því að yfirvinna minnki, starfshlutfall starfsfólks verði hærra og þannig megi ná fram meiri festu fyrir starfsfólk og starfsemi sem leiðir til aukins jafnvægis á milli vinnu og einkalífs.

Yfirvinna vaktavinnufólks verður tvískipt. Yfirvinna er greidd með tímakaupi, sem skiptist í yfirvinnu 1 og yfirvinnu 2. Tímakaup í yfirvinnu 1 er 0,9385% af mánaðarlaunum en tímakaup i yfirvinnu 2 er 1,0385% af mánaðarlaunum. Yfirvinna 1 verður greidd milli kl. 08 og 17 virka daga og yfirvinna 2  verður greidd eftir kl. 17 virka daga, um helgar og á sérstökum frídögum. Jafnframt skal greiða yfirvinnu 2 fyrir vinnu umfram 38,92 stundir á viku.

Endurskoðun vinnutímakafla kjarasamninga er gerð með það að markmiði að auka festu í starfsemi, draga úr yfirvinnu, hækka starfshlutfall starfsmanna og með því móti hækka föst laun starfsmanna. Með endurmati og endurúthlutun verðmæta er stefnt að því að auka hvata starfsfólks til að ráða sig í hærra starfshlutfall fyrir sama/hærra vinnuframlag og áður.

Gert er ráð fyrir að það starfsfólk sem ekki eru í fullu starfi skili áfram sama eða mögulega hærra vinnuframlagi en áður með samsvarandi hækkun starfshlutfalls. Með því móti er gert ráð fyrir að ávinningurinn verði bæði fyrir starfsfólk og starfsemi, þ.e. starfsfólk fái hærri laun og starfsemin meiri festu. Þar sem flest starfsfólk er í 100% starfi getur orðið þörf á að ráða inn nýtt starfsfólk. Með breytingunum er það von manna að vaktavinna verði eftirsóknarverðari.